04 شهريور 1398
En | 
نشست تخصصی : «زنان و حقوق شهروندی؛ تأملی بر آسيب‌پذيری زنان در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرينی شهری»

نشست تخصصی : «زنان و حقوق شهروندی؛ تأملی بر آسيب‌پذيری زنان در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرينی شهری»

تاریخ انتشار: 1395/11/03|   بازدید: 1127 |  print

نشست دوم دفتر يازدهم از سلسله نشست‌های موضوعی شركت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ايران در خصوص اقشار آسيب‌پذير و حقوق شهرونديی در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرينی شهری با عنوان «زنان و حقوق شهروندی؛ تأملی بر آسيب‌پذيری زنان در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرينی شهری» در روز دوشنبه ۱۹ مهرماه ۱۳۹۵ در سالن اجتماعات شركت مادر تخصصی برگزار شد.

 

در این جلسه آقای دكتر سعید معیدفر،‌ مشاور اجتماعی وزیر راه و شهرسازی و دبیر علمی نشست، با تأكید بر تمركز فقر، تراكم آسیب‌های اجتماعی و تراكم سكونت اقشار آسیب‌پذیر در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرینی شهری در قیاس با سایر بخش‌های شهر، به جدایی ایجاد شده بین این مناطق با سایر بخش‌های شهر اشاره كردند. در حالی كه معضلات و مشكلات در این محدوده‌ها به اختلال در كاركردهای كل شهر منجر خواهند شد. بر این اساس، مطرح شد كه شركت عمران و بهسازی شهری در رویكرد جدید خود به این محدوده‌ها به عنوان بخش جدایی ناپذیر از شهر می پردازد.
در این محدوده‌ها خطر قربانی شدن زنان به واسطه نزدیكی با آسیب‌‌های اجتماعی متعدد، بسیار بالاست. زنان به عنوان یكی از گروه‌های اصلی اقشار آسیب‌پذیر ساكن در محدوده‌های هدف بازآفرینی، به دلیل تراكم فقر، با مشكلات شدید و پیچیده‌ای رو به رو هستند. اشتغال زنان سرپرست خانوار به كارهای سخت، غیررسمی و ناسالم، ازدواج اجباری و پیش از سن بلوغ، فروش دختران به اتباع بیگانه، انواع خشونت علیه زنان، بارداری‌های مكرر در شرایط نامناسب زندگی، ناامنی در محله و خانه، گوشه‌ای از مشكلاتی است كه زنان در زندگی روزمره خود در این محدوده‌ها با آنها مواجه هستند. بنابراین توجه به وضعیت زنان در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرینی و همچنین برطرف كردن جدایی و بیگانگی موجود میان این محدوده‌ها با سایر بخش‌های شهر، ‌ضرورت دارد.
در ادامه خانم دكتر لیلا ارشد (موسس انجمن خانه خورشید)، آقای دكتر حبیب اله مسعودی فرید (معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی كشور)،‌ خانم دكتر شهلا معظمی (استاد دانشگاه) و خانم دكتر رویا نوری (جامعه شناس) تجارب و دانش خود را با حاضرین به اشتراک گذاشتند.
در این جلسه خانم دكتر ارشد، از فعالان سازمان‌های مردم‌نهاد، به گوشه‌ای از تجربیات ناخوشایند زنان و فرزندان آنها در مناطق حاشیه‌ای شهر و عرصه‌های ناكارآمد و سكونتگاه‌های غیررسمی اشاره كردند. تن‌فروشی، اعتیاد، خطر تعرض به حریم خصوصی، عدم امنیت در محله و خانه و انواع خشونت، از جمله مسائلی هستند كه زنان ساكن در این محدوده‌ها با آن رو به رو هستند.
در این زمینه مطرح شد كه الگوی سكونت در خانه‌ها، كوچه‌های ناامن، فضاهای رهاشده و بی‌دفاع، كمبود مراكز فرهنگی و اجتماعی (نبود فضاهای تفریحی و ورزشی برای ساكنان محله)، سكونت گروه‌های مختلف مهاجرین داخلی و خارجی، استقرار و فعالیت باندهای قاچاق و خرید و فروش مواد مخدر از جمله عواملی هستند كه بستر و محیط نامناسبی را برای زندگی و همچنین تشدید معضلات یاد شده به وجود آورده‌اند. همچنین عدم وجود قوانین حمایتی از زنان و كودكان (به طور مثال، عدم تعلق شناسنامه و دفترچه بیمه به كودكان همسران اتباع بیگانه و یا تک والد مادر) و كمبود مراكز مددكاری ارزان‌قیمت نیز باعث تشدید شرایط سخت و نامناسب شده است.
در چنین شرایطی است كه ما شاهد حضور زنان زباله‌گرد، كارتن‌خواب، معتاد و همچنین فعالیت میانجی‌گران خرید و فروش كودكان در شهرها هستیم. اما در راستای تعدیل این مشكلات، توسعه قوانین حمایتی از زنان و همچنین راه‌اندازی و تقویت مراكز مددكاری ارزان‌قیمت در این محدوده‌ها می‌تواند از جمله راهكارهای موثر قلمداد شود.
در ادامه جلسه، آقای دكتر مسعودی فرید، معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی كشور به عواملی كه منجر به وضعیت كنونی شده‌اند در قالب دو محور اصلی اشاره كردند.

1- نبود/ كمبود فرایند سیستمی یعنی عدم توجه جامع به كلیه ابعاد مؤثر در اقدامات. (به طور مثال نبود نگاه جامع و توجه به اثرات اجتماعی – فرهنگی در اقدامات عمرانی مانند ساخت خانه‌های اجتماعی یا خانه‌های مهر)
2- كمبود مددكاری اجتماعی در جامعه. در این زمینه به اقدام بهزیستی در راه‌اندازی طرح نماد (نهاد مددكاری اجتماعی دانش‌آموزان) اشاره شد.

ایشان تأكید داشتند كه در كلیه فعالیت‌ها و اقدامات چه در سطح ساختاری و چه در سطح محتوایی، رویكردی یكپارچه و تلفیق نگاه نیاز-مبنا یا آسیب‌محور با نگاه دارایی مبنا ضرورت دارد.
همچنین خانم دكتر معظمی در مواجهه با معضلات موجود در این محدوده‌ها (تن‌فروشی، فرار دختران، اجبار زنان و دختران در خرید و فروش مواد مخدر از سوی شوهر یا پدر) بر اهمیت توانمند شدن زنان تأكید كردند. ایشان با اشاره به نمونه‌های موفق در سایر كشورها، تشكیل كلینیک حقوقی و ارائه مشاوره‌های روانشناسی، روانپزشكی، حقوقی، مددكاری اجتماعی و در شرایطی كمک‌های مالی به صورت یكپارچه در یك مجموعه مشخص در هر محله را توصیه كردند.
در ادامه خانم دكتر نوری، به موضوع نابرابری علاوه بر عامل فقر اشاره نمودند. به طوری كه توجه به حس محرومیت و تبعیض در افراد به عنوان عاملی مهم در ایجاد شرایط و حال نامناسب افراد ساكن در این محدوده‌ها مورد تأكید قرار گرفت. تأثیر برخی باورهای فرهنگی به عنوان موانع آگاه‌سازی و اقدام، تغییر ارزش‌ها و الگوهای رفتاری اجتماعی و فرهنگی در افراد و خانواده‌ها، تغییرهای ایجاد شده در جغرافیای اعتیاد و تفاوت انگیزه‌ها و عوامل مؤثر بر آن، رواج الگوی طرد كردن و طرد شدگی در مواجهه با آسیب‌های اجتماعی افراد، بی‌توجهی به مفهوم جنسیت در آسیب‌های اجتماعی، بی‌توجهی به تأثیر اختلال‌ها و شوک‌های عاطفی در گرایش زنان به اعتیاد و در نهایت عدم وجود كار شبكه‌ای در جامعه امروزی ایران به عنوان واقعیت‌های موجود مطرح شدند كه باید در پرداختن به پدیده اعتیاد زنان مورد توجه قرار گیرند. بر این اساس پرداختن به كاری ساختاریافته روی فرهنگ به عنوان ضرورت مطرح شد. در نهایت جلسه با پرسش و پاسخ و گفتگوی حاضرین جلسه با اعضای پنل پایان یافت.
با مروری اجمالی مشاهده می‌شود كه آقای دكتر مسعودی‌فرید از جایگاه مدیر اجرایی كشور به موضوع تنظیم سیاست‌ها و برنامه‌ها جهت رفع مسائل و مشكلات شناسایی‌شده پرداختند. اما باید توجه داشت كه این شناخت از محیط واقعی نه از ادبیات دانشگاهی بلكه به طور ملموس از تجارب میدانی و آگاهی از تجربه زیسته شهروندان و ساكنان این محدوده‌ها به دست خواهد آمد. همانگونه كه خانم دكتر ارشد و خانم دكتر نوری به عنوان فعالان سازمان‌های مردم‌نهاد، بر اساس آشنایی ملموس و كامل با مسائل و واقعیت‌های زندگی زنان در محدوده‌های هدف از نزدیك، به نكاتی اشاره كردند كه در هیچ منبع آكادمیك و نظری یافت نمی‌شود. قطعاً در این زمینه نمی‌توان از مباحث نظری كه فضای راهبری صحیح و كاهش زمان آزمون و خطا را فراهم می‌كند، چشم‌پوشی كرد. همانگونه كه خانم دكتر معظمی از منظر آكادمیک، با نكات خود، فضای تلفیق مسائل در بستر واقعی و دانش نظری را با اشاره به تجارب موفق فراهم كردند. در مجموع اگر هوشمندانه و هدفمند به تركیب یكپارچه این نكات پرداخته شود، زمینه سیاست‌گذاری و اقدام بهتر و جامع‌تری فراهم می شود.

مهنوش شاهین راد - دكتری شهرسازی
پژوهشگر همكار در امور زنان و خانواده وزارت راه و شهرسازی

  نظرات


 
فیلم‌ها

فیلم‌ها