27 شهریور 1397
En | 

ساختار تامين مالي مناسب و توسعه پايدار كلانشهري

خلاصه كتاب

شهرها در همه عصرها و فرهنگ‌ها، با مفاهیمی چون مدنیت، توسعه اقتصادی، پیشرفت‌های اجتماعی و نوآوری‌های فرهنگی پیوند خورده‌‌اند. در طول چند دهه اخیر فرایند سریع شهرنشینی در جهان رخ داده است. این فرایند چالش‌های جدی را برای کارایی و بهره‌وری شهرها و مشکلاتی را برای ارائه ی خدمات شهری به وجود آورده‌ است. فقر، کاستی‌های زیست‌محیطی، فقدان خدمات شهری و تخریب زیرساخت‌های موجود، در کنار فقدان دسترسی به زمین و سرپناه برای فقرا عمده‌ترین موارد نگران‌کننده در این زمینه به شمار می­آید. مطالعات عملکرد در ارائه خدمات محلی، عمدتاً نشان از شکست حکومت مرکزی در تأمین مالی توسعه شهری در جهت برآوردن نیازهای شهروندان دارد، نتیجه اینکه توسعه شهری باید در دست حکومت محلی باشد، این حکومت‌ها خود توجه بیشتری به توسعه محلی دارند و در مقایسه با حکومت مرکزی، برای تصمیم‌گیری درباره نواحی دارای اولویت توسعه در موقعیت بهتری هستند.

عمده‌ترین مشکل دولت های محلی تامین مالی مناسب توسعه شهر است،نامناسب بودن و کسری در منابع مالی لازم برای توسعه زیرساخت‌های شهری، بهره‌وری شهری و نیازهای هزینه‌بر شهری، در یک کلام "شکاف مالی" است که این شکاف رو به سوی زیاد شدن دارد. رشد سریع جمعیت شهری هزینه‌های عملیاتی جاری را برای خدمات شهری، نگهداری و حفظ امکانات و سرمایه‌گذاری برای گسترش و توسعه زیرساخت‌ها افزایش می‌دهد. در عین حال درآمدهای جمع‌آوری شده نمی‌تواند به موازات هزینه‌ها افزایش یابد.

یکی از وظایف شهرداری‌ها به عنوان شبه دولت محلی در ایران، توسعه زیر ساخت‌های شهری بر مبنای الگوی مصوب شورای عالی معماری و شهرسازی است. ولی با نگاه به ترکیب منابع مالی شهرداری­ها در ایران، مي‌توان گفت چالش منابع مالی، گریبان گیر توسعه شهری در ایران نیز است. در واقع مبنای مشخصی برای وصول درآمد در شهرداری­ها وجود ندارد. به این معنی که با توجه به سابقه بیش از یکصدسال از تاسیس بلدیه (شهرداری) در ایران و نهادینه شدن وظایف آن نمی­توان قوانین و مقررات مشخصی را که تامین مالی این وظایف را به ­صورت شفاف، روشن و کامل بیان کرده باشد، یافت.


در مجموع می‌توان گفت سبد درآمدهای شهرداری صرفا با هدف کسب درآمد در کوتاه مدت است، پیامدهای اقتصادی این شیوه تامین مالی مد نظر قرار نگرفته است. همچنین می‌توان گفت این مسئله از منظر ادبیات نظری اقتصاد بخش عمومی صحیح نیست.

با توجه به شرایط حاکم بر اقتصاد شهرها و حوزه‌های در اختیار مدیریت شهری (شهرداری) طرح تحقیقاتی با عنوان "ارائه الگوی مناسب برای منابع مالی پایدار شهری برای کلانشهرهای کشور" برای بررسی و ارائه راه حل در دستور کار معاونت معماری و شهرسازی قرار گرفت تا بتوان بر مبنای آن راهکارهای مناسبی برای تامین مالی مناسب و پایدار برای توسعه شهری در ایران ارائه شود. تامین مالی مناسب یکی از پایه‌های اساسی اقتصاد مقاومتی در توسعه شهری محسوب می شود. این پژوهش به‌عنوان یکی از پژوه‌های پژوهشی شاخص در زمینه اقتصاد مقاومتی محسوب می شود.

کتاب حاضر بر گرفته از نتایج طرح پژوهشی فوق است که با همراهی دفتر نظارت بر اجرای طرح‌های توسعه و عمران به رشته تحریر درآمده است.

 

مطالب کتاب در هفت فصل دسته بندی شد که خلاصه مطالب هر فصل به شرح زیر است:

در فصل اول و دوم کتاب بررسی مختصر ادبیات نظری موضوع اختصاص دارد. بخش عمومی محلی، انواع روش های تامین مالی شهرداری از منظر علم اقتصاد، نقش شهرداری در اقتصادشهر و پایداری توسعه شهر از جمله مطالب این بخش است.

در فصل سوم و چهارم خلاصه ای از تجربیات شهرداری سایر کشورها در تامین مالی شهرداری مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین در فصل چهارم وضعیت درآمد هزینه شهرداریهای پنج کلان شهر(اصفهان، تبریز، تهران، شیراز و مشهد) مورد مطالعه و بررسی شده است.

در فصل پنجم و ششم کتاب مدل سازی شرایط مناسب تامین مالی شهرداری به تفکیک 5 کلان شهر مورد بررسی قرار گرفت. در این فصل بر اساس الگوی ارائه شده سهم منابع درآمدی در شرایط مناسب تامین مالی ارائه شده است.در فصل ششم امکان پذیری اجرای الگوی مناسب و توان تامین مالی پایه های تامین مالی در الگوی مناسب بررسی و برآورد شده است.

در فصل هفتم بر پایه جمع بندی مطالب فصل قبل کتاب، پیش نویس لایحه مورد نیاز برای ارائه به مجلس شورای اسلامی پیشنهاد شده است.

امید است مطالب ارائه شده در کتاب گام موثری در حرکت شهرداریها به سمت تامین مالی بر پایه اصول علمی ارائه کرده باشد.

طراحی سایت